Терговчини рад этиш: 24 соатлик процессуал "veto" ва адвокатнинг актив позицияси

Жиноят процессида адвокатнинг энг кескин ва стратегик қуролларидан бири - бу терговчини рад этиш (отвод) институти. Бироқ, амалиётда кўп учрайдиган бир мураккаб савол бор: Рад этиш аризаси берилгач, прокурор қарори чиққунга қадар ўтказилаётган тергов ҳаракатларида қатнашиш керакми ёки йўқ?

Келинг, ушбу вазиятни ҳуқуқий ва тактик жиҳатдан таҳлил қиламиз.

Афсуски, Ўзбекистон Республикаси ЖПКнинг 80-моддасида терговчини рад қилиш ҳақида ариза берилиши тергов ҳаракатларини тўхтатиб қўйиши ҳақида тўғридан-тўғри норма йўқ. Яъни, назарий жиҳатдан терговчи ҳаракатларни давом эттириш ҳуқуқига эгадек кўринади.

Бироқ, ЖПК 80-моддасининг 11-қисмида адвокат учун бебаҳо процессуал имконият мавжуд:

"Ишни тергов қилиш чоғида қўйилган рад қилиш масаласи... йигирма тўрт соат ичида ҳал этилади."

Қонун чиқарувчи бу масалани жуда қисқа муддатда ҳал қилишни талаб этишидан мақсад шуки, терговчининг холислиги бўйича шубҳа туғилганда жараённи тезроқ легаллаштиришдир. Терговчининг мақоми "муаллақ" ҳолатда узоқ қолиши мумкин эмас.

Ҳуқуқ фалсафасида "Fruit of the poisonous tree" тамойили мавжуд: агар манба (терговчининг холислиги) заҳарланган бўлса, ундан олинган ҳар қандай далил келажакда ўз-ўзидан юридик кучини йўқотади.

Агар прокурор 24 соат ичида рад қилишни қаноатлантирса, терговчи томонидан ариза берилган вақтдан бошлаб ўтказилган барча ҳаракатлар ЖПКнинг 95-1-моддасига асосан мақбул эмас (номақбул) деб топилади. Демак, терговчининг бу муддатда "шошилинч" ишлаши - унинг учун "процессуал ўз жонига қасд қилиш" билан баробар.

Агар адвокат ариза бергач, терговга келмаса, терговчи буни "ҳимоя ҳуқуқини суиистеъмол қилиш" деб талқин қилади ва давлат ҳисобидан бошқа адвокатни жалб қилиб, жараённи бизсиз якунлайди.

Тергов органи чақирса, албатта бориш, лекин терговчининг хонасига унинг саволларига жавоб бериш учун эмас, балки унинг ҳар бир қадамини "ноқонуний" деб муҳрлаш учун кириш керак.

Терговчи тақдим этган ҳар бир баённоманинг "Адвокат фикри" ёки "Эътирозлар" қисмига қуйидаги мазмундаги шаблонни жойлаштирамиз:

"ЖПКнинг 80-моддасига кўра, терговчини рад қилиш масаласи 24 соат ичида ҳал этилиши шарт. Ушбу муддат ҳали тугамаган ёки прокурорнинг якуний қарори бизга тақдим этилмаган. Холислиги расман шубҳа остида бўлган шахс билан тергов ҳаракати ўтказиш ҳимоя ҳуқуқини қўпол равишда бузиш деб ҳисоблансин. Биз кўрсатув беришни ва ушбу ҳужжатни мазмунан имзолашни рад этамиз."

Бундай позиция билан биз иккита муҳим мақсадга эришамиз:

Прокурор аризани пайсалга сола олмайди, чунки тергов амалда тўхтаб қолган ва терговчининг ҳар бир хатоси соатма-соат ҳужжатлаштирилмоқда.

Агар рад этиш қаноатлантирилса, ўша 24 соат ичида тўпланган барча "далиллар" адвокатнинг эътирозлари сабабли ўз-ўзидан фойдасиз қоғозга айланади.

Демак, адвокат терговчининг чақируви билан келувчи "статик кузатувчи" эмас. Биз жараённинг сифатини назорат қилувчи юридик контролёрмиз.

Агар тизим Конституциявий принципларни четлаб ўтмоқчи бўлса, адвокатнинг принципиал эътирози ва ҳар бир ҳужжатдаги қатъий позицияси тизимни адолат чизиғига қайтаришга мажбур қилади.

@Advokat_Abdullayev

Қонундаги бўшлиқми ёки ҳуқуқий нигилизм?

Бизга ушбу видео лавҳа юзасидан: "Қонундаги бўшлиқни кўрсатиб берган-ку, қандай қилиб бу ҳуқуқбузарлик бўлиши мумкин?" деган мазмунда ҳуқуқий савол берилди.

Юриспруденцияда қонундаги бўшлиқни топиш - бу юристнинг профессионал маҳорати. Бироқ, бу ерда икки хил фарқли ёндашув мавжуд.

Агар шахс "Амалдаги тизимда мана бундай нуқсон бор ва уни тўлдириш керак" деса, бу конструктив танқид ҳисобланади. Муаммо йўқ.

Тақдим этилган видео лавҳада эса "Мен шундай қиляпман, сизлар ҳам тезроқ шундай қилинглар" мазмунида кўрсатма берилган. Бу адолат ўрнатилишига тўсқинлик қилиш қасди деб баҳоланиши мумкин. Яъни, бўшлиқни тузатиш эмас, ундан тизимни фалаж қилиш учун фойдаланиш тарғиб қилинган кўринади.

Суд фуқаронинг ҳаракатини "бўшлиқни кўрсатиш" деб эмас, балки "қонунчиликни бузишга омма олдида даъват қилиш" деб баҳолаган. Бунинг асосий сабаблари.

Аввало, 12 баллик тизимдан мақсад шуки, йўллардаги хавфсизликни таъминлаш. Тизимни айланиб ўтишга чақириш билвосита жамоат хавфсизлигига таҳдид солиш деб кўрилади.

Мулк ҳуқуқидан (автомобилни кимнинг номига расмийлаштиришдан) қонуний жазодан қочиш мақсадида фойдаланиш халқаро ҳуқуқда ҳуқуқни суиистеъмол қилиш доктринасига тушади.

Бу ҳақиқатда қонундаги бўшлиқми? Аслида, миллий қонунчилигимизда бу "тирқиш" аллақачон ёпилган:

МЖТК 17-1-моддаси: Мулкдор қоидабузарлик пайтида машинани бошқа шахс бошқарганини исботламаса, жаримани барибир ўзи тўлайди.

Доимий равишда гувоҳномаси йўқ шахс номига жарима келавериши ички ишлар органларида "хавфли профил" яратади ва ушбу автомобиль алоҳида назоратга олинади.

Албатта, қонунчиликдаги нуқсонларни муҳокама қилиш ҳуқуқий маданият ҳисобланади. Аммо ушбу нуқсонлардан жамоавий равишда қонунни четлаб ўтиш учун фойдаланишга чақириш ҳуқуқий нигилизм бўлиб, тегишли жавобгарликни келтириб чиқаради.

@Advokat_Abdullayev

Бепул маслаҳат, жонли мулоқот: Адвокатлар халқ ичида!

Адвокатлар палатаси Тошкент шаҳар ҳудудий бошқармаси томонидан Тошкент шаҳар Халқ қабулхонасида ташкил этилган сайёр қабул ҳақиқатан ҳам мазмунли ва самарали ўтди.

Қабулга келган фуқароларга тажрибали адвокатлар томонидан бепул ҳуқуқий маслаҳатлар берилди. Энг муҳими, одамларнинг дардини тинглаш, уларнинг муаммоларига қонун доирасида ечим кўрсатиш имкони бошқача форматда пайдо бўлди.

Бундай очиқ ва жонли мулоқотлар нафақат ҳуқуқий ёрдам, балки аҳолида адолатга бўлган ишончни мустаҳкамлайди, ҳуқуқий онгни оширади.

Энг муҳими, ҳамкасблар билан бундай сайёр қабулларни тизимли равишда, янада тез-тез ташкил этиб боришга келишиб олдик.

@Advokat_Abdullayev

Апелляция адолатни тиклади: қамоқ муддати узайтирилиши рад этилди

Бугун апелляция инстанция суди ҳимоямиз остидаги, Тошкент шаҳар судининг собиқ судьяси Мухтарама Тургуновага нисбатан қабул қилинган муҳим қарорни қайта кўриб чиқди.

Биринчи инстанция суди томонидан қамоқда сақлаб туриш муддатини 5 ойга, яъни 2026 йил 13 июнгача узайтириш ҳақида чиқарилган ажрим бекор қилинди. Апелляция суди эса қамоқ муддатини узайтиришни рад этиш ҳақида ажрим чиқарди.

Мазкур ҳолатда процессуал ушлаб турилган вақтдан келиб чиқиб, Мухтарама Тургунова 2026 йил 13 апрель куни озод этилиши керак. Шундан сўнг, тергов органи томонидан унга нисбатан бошқа эҳтиёт чорасини қўллаш масаласи ҳал қилиниши мумкин.

Бу қарор суд назоратининг амалда ишлаётгани ва процессуал кафолатлар аҳамиятини яна бир бор тасдиқлайди.

Дастлабки тергов жараёнида ишга идоравий амбициялар эмас, фақат қонун ва холислик мезонлари асос бўлишига ишонамиз.

Шунингдек, жиноят иши қўзғатилишига асос бўлган Акмал Шукуровга оид жиноят ишининг ҳақиқий тафсилотларини очиқлаймиз.

Ўз навбатида, жамоатчилик ижтимоий тармоқлардаги бир томонлама ахборот таъсирида манипуляция қилинганини ишончли далиллар билан фош этамиз.

@Advokat_Abdullayev

Судда бурилиш нуқтаси: эксперт ҳам синовдан ўтади

Яқинда бир суд мажлисида қизиқ ва, энг муҳими, принципиал ҳолатга гувоҳ бўлдик. Эксперт сўроқ қилинаётганда, биз унинг хулосасига асос бўлган билим ва малакасига оид саволлар бердик. Шу пайт эксперт эътироз билдириб, “Сиз менинг билимимни текширмоқчимисиз?” - деди.

Раислик этувчи судьянинг жавоби эса аниқ ва ҳуқуқий жиҳатдан мутлақо тўғри бўлди: “Адвокат саволини олиб ташламайман. Жавоб беринг. Керак бўлса, билимингизни ҳам текширамиз. Чунки экспертиза хулосасининг ишончлилигига ҳуқуқий баҳо бериш масаласи бор.”

Бу позиция оддий гап эмас. Бу суд жараёнидаги энг муҳим принциплардан бирини амалда таъминлашдир. Эксперт “танқиддан ҳоли шахс” эмас. Унинг хулосаси сўзсиз ҳақиқат эмас. Ва энг муҳими, экспертнинг билими, тажрибаси ва хулоса чиқариш услуби текширилиши шарт бўлган омил.

Акс ҳолда, экспертиза “текширилмайдиган ҳақиқат”га айланиб қолади. Адвокатнинг савол бериш ҳуқуқи эса формал ҳуқуқ эмас, бу ҳимоянинг асосий қуроли.

Судьянинг мазкур позицияси эса шуни кўрсатадики, агар экспертиза хулосаси суд қарорининг асосига айланар экан, у ҳолда унинг муаллифи ҳам очиқ, асосланган ва профессионал синовга тайёр бўлиши шарт.

@Advokat_Abdullayev

Суд экспертизасида янги қонун: нима ўзгаради?

Сенат ялпи мажлисида “Суд-экспертлик фаолияти тўғрисида”ги муҳим қонун муҳокама қилиниб, маъқулланди.

Бу қонуннинг асосий мақсади шуки, суд ишларида экспертиза сифатини ошириш ва қарорларни янада адолатли қилиш.

Қисқача айтганда, нима ўзгаради:

— нодавлат экспертлар расман тан олинади ва мустақил ишлай олади;
— адвокатлар ҳам экспертиза тайинлашга ташаббус кўрсата олади;
— экспертлар фаолияти тартибга солинади (аккредитация, реестр, малака назорати);
— экспертизада манфаатлар тўқнашувига чекловлар қўйилади;
— нодавлат экспертлар учун алоҳида палата ташкил этилади;
— энг муҳими, хориж экспертларини жалб қилиш имконияти яратилади.

Бу нима беради?
Экспертиза энди фақат “расмий қоғоз” эмас, балки ҳақиқий, текшириладиган ва муқобил фикрлар билан бойитилган далилга айланиши керак.

Демак, бу қонун тўғри ишласа, суд қарорлари сифат жиҳатидан анча кучаяди. Аммо барчаси амалиётга боғлиқ.

@Advokat_Abdullayev

Бепул ҳуқуқий маслаҳат: Фуқаролар учун сайёр қабул

Шаҳримизда яшовчилар диққатига!

Мустақил Давлатлар Ҳамдўстлиги котибияти ташаббуси билан 2026 йил 6–10 апрель кунлари инсон ҳуқуқлари бўйича комиссиясига аъзо давлатларда “МДҲда саломатлик ва инсон ҳуқуқлари ҳафталиги” ўтказилмоқда.

Шу муносабат билан, Адвокатлар палатаси Тошкент шаҳар ҳудудий бошқармаси ҳамда шаҳримизда фаолият юритаётган адвокатлар томонидан фуқароларга бепул ҳуқуқий маслаҳатлар бериш бўйича сайёр қабул тадбири ташкил этилмоқда.

Фуқароларнинг ҳуқуқий маслаҳатга бўлган эҳтиёжини қондириш, уларнинг ҳуқуқ ва қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида ўтказилаётган мазкур тадбирда барча иштирок этиши мумкин.

Манзил: Тошкент шаҳар, Миробод тумани, А.Темур шоҳ кўчаси, 4-уй (Халқ қабулхонаси биноси)

Сана: 2026 йил 9 апрель, пайшанба, Вақт: 10:00 – 16:00.

@Advokat_Abdullayev

Президент фармони билан яна бир муҳим янгилик жорий этилди.

“Ўзбекистон Республикаси Президенти қабули сўралган мурожаатлар билан ишлаш тартиби тўғрисида”ги низом ҳам тасдиқланди.

Лекин ушбу низом ҳозирча Lex.uz порталига жойлаштирилмаган.

@Advokat_Abdullayev

“Шошилинч” белгиси: мурожаатингизни тезлаштириш мумкинми?

Энди Виртуал қабулхона орқали мурожаат қилишда янги имконият пайдо бўляпти. Ўзбекистон Республикаси Президентининг сўнгги фармони билан мурожаатлар билан ишлаш тизимида мутлақо янги амалиётлар жорий этилмоқда.

Агар масала ҳақиқатан ҳам кечиктириб бўлмайдиган бўлса, мурожаатингизда “шошилинч” эканлигини асослаб кўрсатишингиз мумкин.

2026 йил 1 майдан бошлаб мурожаатлар учун алоҳида “шошилинч” тоифаси ҳам жорий этилади.

Бу нима дегани?

Ҳақиқатан долзарб ва тезкор ечим талаб қиладиган мурожаатлар энди устувор тартибда кўриб чиқилади. Лекин энг муҳими, “шошилинч” деб ёзиш, шунчаки белги эмас, у асосланган бўлиши шарт.

Бундан ташқари, яна бир муҳим янгилик шундаки, энди мурожаатлар назоратдан чиқмайди. Виртуал қабулхона тизимида реал вақт режимида назорат механизми жорий этилмоқда.

Бу қандай ишлайди?

Агар мурожаат белгиланган муддатда кўриб чиқилмаса, у автоматик равишда юқори турувчи давлат органига ўтади.

@Advokat_Abdullayev

Халқ қабулхонаси энди бошқача: "кўриб чиқинг" эмас, "бажаринг" даври бошланмоқда

2026 йил 1 апрель куни қабул қилинган Президент фармони аҳоли билан давлат органлари ўртасидаги мулоқотни янада самарали ташкил қилиш, мурожаатларни кўриб чиқишда очиқлик ва натижадорликни таъминлаш, энг муҳими, фуқароларнинг ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш механизмларини кучайтириш мақсадида қабул қилинди.

Бу фармон билан Халқ қабулхоналари фаолияти янги босқичга кўтарилмоқда.

1. Мурожаатларни қабул қилиш ва назорат қилиш
Жисмоний ва юридик шахсларни қабул қилади. Барча мурожаатларни кўриб чиқишни ташкил қилади ва назорат қилади. Мурожаатлар тўлиқ, холис ва ўз вақтида кўриб чиқилишини таъминлайди. Бу энди оддий “почта” эмас, балки назорат қилувчи институт.

2. Давлат органларини мажбурловчи таъсир механизми
Халқ қабулхонаси давлат органларига тақдимнома ва кўрсатмалар киритади, мурожаатлар бўйича қонунбузилиш сабабларини бартараф этишни талаб қилади. Яъни у “кўриб чиқинг” деб сўрамайди, балки “бажаринг” деб талаб қилади.

3. Текшириш ва таҳлил қилиш ҳуқуқи
Мурожаатларда кўтарилган масалаларни жойига чиқиб текшириш, тизимли муаммоларни аниқлаш ва таҳлил қилиш, натижалар бўйича материаллар тайёрлаш. Бу де-факто мини-омбудсман функцияси.

4. Маълумот талаб қилиш ваколати
Давлат органларидан статистика, таҳлил ҳужжатлар, тушунтиришлар талаб қилиб олади. Ҳеч бир орган “бу бизнинг ички ишимиз” деб қочиб кетолмайди.

5. Маъмурий ва судгача таъсир чоралари
Қонунбузилиш ҳолатларида маъмурий баённома тузиш ва материалларни судга юбориш. Халқ қабулхонаси фақат мурожаат қабул қилмайди, балки жавобгарликка олиб чиқади.

6. Давлат органлари фаолиятини мониторинг қилиш
Раҳбарларнинг шахсий қабулларини назорат қилади, “ишонч телефонлари”ни мониторинг қилади, мурожаатлар билан ишлаш ҳолатини баҳолайди. Бу давлат аппарати устидан доимий назорат.

7. Парламент ва Президентга ахборот бериш
Олий Мажлис палаталарига таҳлилий ахборот киритади, Президент аппаратига ҳисобот беради. Муаммо пастда ҳал бўлмаса, у энг юқори даражага чиқади.

8. Прокуратура билан боғлиқ ваколат
Бажарилмаган талаблар бўйича материалларни прокуратурага киритади. Бу қарорлар қоғозда қолиб кетмайди дегани.

@Advokat_Abdullayev

Россияда жазо ўтаётган 3 мингдан ортиқ ўзбекистонликка ватанга қайтиб жазо ўташ имкони бериладими?

Россия инсон ҳуқуқлари бўйича вакили Татьяна Москалькова шундай деди:

Россия Ўзбекистон фуқаролари бўлган 3 мингдан ортиқ маҳкумни ўз ватанига ўтказишга тайёр. Яъни, жазони Ўзбекистонда ўташ имконини беришга рози. Лекин бу ҳозирча амалга ошмаяпти, чунки Ўзбекистон 1998 йилги маҳкумларни ўтказиш тўғрисидаги халқаро конвенцияни ратификация қилмаган.

Конвенция нима дейди?

Бу шартнома шундай имконият беради. Агар шахс бошқа давлатда ҳукм қилинган бўлса, у ўз давлатида жазони ўташ учун ўтказилиши мумкин.

Бу ҳозир Россия, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон, Беларусь
Арманистон давлатлари ўртасида ишлаяпти.

Агар Ўзбекистон Республикаси ушбу конвенцияни ратификация қилса,
минглаб ўзбекистонлик маҳкумлар
жазони ўз юртида, оиласига яқин ҳолда ўташ имконига эга бўлади.

Манба: Коммерсанть

@Advokat_Abdullayev

Замон шиддати ва ахборот оқимида энг тезкор, сараланган блогларни бир жойга тўпладик.

Ахборот уммонида энг муҳимларини саралаб олинг. Бизнинг блогда фақат текширилган фактлар, тезкор таҳлиллар ва муаллифлик нигоҳи жамланган.

Сифатли контент, жонли мулоқот ва янги имкониятлар макони. Шунчаки ҳаволага ўтиш кифоя
Биз сиз қийналмаслигингиз учун энг керакли блоглар рўйхатини туздик.


@Otabek: Марғилон дўпписи билан тепкилайдиган жайдари блогер.

@yuristkadr: Энг таниқли адвокатнинг ҳуқуқий кўрсатмалари.

@Advokat_Abdullayev: Бу каналда адвокат Абдуллаев Абдумаликнинг тергов ва судга оид фикрлари берилади.

@VafoMumin: Парда ортидаги ҳақиқатларни гапирадиган блогер.

@Rabbimov_rasmiy: Сиёсатшуноснинг сиёсий қарашлари акс этган камёб саҳифа.

@abdumalikovich_uzb: 20 йил иш тажрибасига эга адвокат/автоюрист.

@qonuniy_gaplashamiz_official: Қонуний гаплашишни яхши кўрадиган блогер.

@adolat_kuychisi: Юзта донишманд айтолмаган ҳақиқатни битта ДЕВОНА айтади...

@bankirkundaligi: Банк-молия тизимидаги актуал канал.

@mushtumjurnali: 100 йиллик ҳажвий, танқидий журналнинг расмий саҳифаси.

@nodavlattalim: нодавлат олий таълим муассасалари ҳақида расмий хабарлар.

@nishondagi_gaplar_tegadi: Фикрлашга мажбур қилувчи фикрлар...

@hokim_yordamchilar: Канал ҳоким ёрдамчиси фаолияти ва "маҳалла ҳаёти" ҳақида.

@CyberHimoya: Фойдали маслаҳатлар ва хавфсизлик бўйича тавсиялар.

@migrantlar24: Россиядаги ўзбеклар канали.

@gonzo_uz: Ғайриоддий журналист.

@jurnalistuz: ҚАЛАМ — жуда таҳликали қуролдир! ЎТКИР қиличдан ҳам хавфлироқ.

@molxonauzb: Икки оёқ ўртасига аямай тепадиган чўпон йигитининг блоги.

☝️ Юқоридаги барча каналларга биттада қўшилиш: @addlist