Нақд пулдан картага: дунёдаги вазият қандай?

Бугунги кунда Европа, Шимолий Америка ва Скандинавия давлатларида тўлов тизимлари тобора рақамлашмоқда. Айниқса, ёқилғи қуйиш шохобчалари бу ўзгаришларнинг илк манзилларидан бири бўлди. Кўплаб мамлакатларда ходимсиз, тўлиқ автоматлаштирилган “заправкалар” фаолият юритади ва уларда тўлов фақат банк картаси ёки мобил иловалар орқали амалга оширилади. Европа қитъасидаги 77 мингдан ортиқ ёқилғи қуйиш шохобчасини қамраб олган ушбу соҳа нақдсиз ва ходимсиз тўлов тизимига ўтиш бўйича энг фаол майдонлардан бирига айланди.

Бу тенденция фақат ёқилғи соҳаси билан чекланмайди. Жамоат транспорти, автотураргоҳлар, меҳмонхоналар, авиақатновлар, такси ва етказиб бериш хизматларида ҳам нақдсиз тўлов асосий стандартга айланиб бормоқда.

Глобал миқёсда рақамли транзакциялар ҳажми йилдан-йилга кескин ўсиб бормоқда. Capgemini ҳисоботига кўра, нақдсиз тўловлар ҳажми 2028 йилгача ҳар йили ўртача 15 фоизлик суръат билан изчил ўсиб бориши ва глобал транзакциялар сони 2,3 триллионга етиши кутилмоқда. Жаҳон банки маълумотларига кўра эса, жон бошига тўғри келадиган йиллик нақдсиз транзакциялар сони сўнгги йилларда изчил ошиб бормоқда — бу нақд пулдан рақамли тўлов воситаларига томон аниқ ва тўхтовсиз силжишнинг яққол далилидир.

Бунинг бир неча муҳим сабаблари бор. Аввало, хавфсизлик. Нақд пул айланмасининг камайиши талончилик ва ўғрилик хавфини сезиларли даражада пасайтиради. Иккинчидан, самарадорлик. Нақд маблағни сақлаш, ташиш ва инкассация қилиш қўшимча харажатларни талаб қилади. Учинчидан, шаффофлик. Рақамли транзакциялар иқтисодиётнинг “соя” қисмига қарши курашишда муҳим восита ҳисобланади.

Швеция, Норвегия, Финляндия ва Нидерландия бугун дунёда нақд пулдан энг кам фойдаланадиган давлатлар қаторига киради. Масалан, Норвегия марказий банки маълумотларига кўра, мамлакатдаги савдо нуқталаридаги тўловларнинг атиги 3–5 фоизи нақд пулда амалга оширилади, мобил тўлов хизматлари эса кундалик ҳаётнинг оддий қисмига айланган.

Буюк Британия ва АҚШда ҳам кўплаб савдо нуқталари нақд пул қабул қилмаслик ҳуқуқидан кенг фойдаланмоқда. UK Finance’нинг 2024 йил якунлари бўйича тайёрлаган маълумотларига кўра, Буюк Британияда нақд пул тўловлари улуши барча транзакцияларнинг атиги 9 фоизи атрофини ташкил этиб, тарихда биринчи марта 10 фоизлик кўрсаткичдан пастга тушди, яъни тўловларнинг 90 фоиздан ортиғи аллақачон электрон шаклда амалга оширилмоқда.

Бунинг яққол мисоли — Asda тармоғи ўзининг 300 та ёқилғи шохобчасининг ярмидан кўпини ходимсиз, “pay at pump” (насос ёнида тўлов) тартибига ўтказди, чунки бу нуқталардаги тўловларнинг 90 фоиздан ортиғи аллақачон карта ёки контактсиз усулда амалга оширилмоқда. АҚШда эса федерал даражада хусусий бизнесни нақд пул қабул қилишга мажбур қиладиган қонун мавжуд эмас. Федерал захира тизими ҳам буни расман тасдиқлаган.

Албатта, бу нақд пул бутунлай йўқолади дегани эмас. Кўплаб давлатлар банк хизматларидан тўлиқ фойдалана олмайдиган ёки рақамли технологияларга мослашмаган қатлам манфаатларини ҳам ҳисобга олмоқда. Шу сабабли замонавий ёндашув “рақамли тўлов — асосий восита, нақд пул эса қўшимча имконият” тамойилига асосланмоқда.

Нақдсиз тўлов тизимлари фақатгина Ўзбекистонга хос эксперимент эмас. Бу жараён бугун дунёнинг кўплаб ривожланган мамлакатларида кузатилаётган узоқ муддатли тенденция бўлиб, рақамли иқтисодиёт ривожланиши билан янада кенгайиб бораверади.

Жаҳон банкининг Global Findex маълумотларига кўра, юқори даромадли давлатларда катта ёшли аҳолининг 95 фоизи рақамли тўлов қилади ёки қабул қилади — бу глобал молиявий интеграциянинг бош мезонларидан бири ҳисобланади.

@pressuzb

❗️Давлат олий таълим муассасаларига қабул бошланди

5 июндан бошлаб давлат олий таълим муассасаларига абитуриентлар қабули бошланди. Қабул жараёнлари my.uzbmb.uz сайтида 25 июнгача (шу куни ҳам) бўлиб ўтади.

Ҳозирда фақат фанлар мажмуаси танланади, яъни абитуриент қайси фандан тест топширишини белгилайди. Тест натижалари тўлиқ чиқиб бўлгач, абитуриент ўзи тўплаган баллга қараб, кейинчалик олийгоҳ ва йўналишни танлаши мумкин.

@pressuzb

Жиззах вилоятида атом электр станциясининг қурилишига старт берилди.

@pressuzb

MobiUz мобиль алоқа компанияси сотилди

Давлат активларини бошқариш агентлиги “Universal Mobile Systems” МЧЖ (MobiUz) устав капиталидаги 100 фоиз давлат улуши сотилганини эълон қилди.

АҚШнинг “McKim and Company” компанияси бошчилигидаги молиявий инвесторлар ва соҳавий технологик ҳамкор “JVR Enterprises LLC” иштирокидаги консорциум таклифи ғолиб деб топилди.

Ушбу таклифга мувофиқ, MobiUz компаниясининг қиймати 351 млн АҚШ доллари даражасида баҳоланган бўлиб, телекоммуникация инфратузилмасини ривожлантиришга 500 млн АҚШ долларигача инвестиция киритиш режалаштирилган.

@pressuzb

Президент Администрацияси раҳбари Саида Мирзиёеванинг Венага ташрифи бўйича эксклюзив видео эълон қилинди.

@pressuzb

Ўзбекистоннинг суверен кредит рейтинги прогнози “барқарор”дан “ижобий”га ўзгарди

Президент Администрацияси раҳбари Саида Мирзиёеванинг маълум қилишича, Fitch халқаро рейтинг агентлиги Ўзбекистоннинг суверен кредит рейтинги прогнозини “барқарор”дан “ижобий”га яхшилади.

“Глобал беқарорлик ҳамда молия бозорларидаги мавҳумлик шароитида, Президентимиз раҳбарлигида Ўзбекистон изчил ислоҳотларни қатъият билан давом эттирмоқда. Ушбу ўзгаришларни халқаро ҳамкорларимиз эътироф этаётгани биз учун алоҳида аҳамиятга эга”, - деди Саида Мирзиёева.

Шунингдек, 2030 йилга қадар Ўзбекистон рейтингини “инвестициявий” даражага олиб чиқиш мақсад қилингани таъкидланди.

Ушбу ижобий ўзгариш мамлакатга хорижий инвестицияларни янада кўпроқ жалб этиш, халқаро молия бозорларидан арзонроқ ресурслар олиш ҳамда иқтисодий барқарорликни таъминлашда халқаро ҳамкорлар учун аниқ кафолат бўлиб хизмат қилади.

Эслатиб ўтамиз, 2025 йилда мамлакат рейтинги BB- дан BB даражасига кўтарилган эди. Бугунги қарор ўтган йилги тарихий муваффақиятнинг мантиқий давоми ҳисобланади.

@pressuzb

Пойтахтнинг қоқ марказида (Амир Темур шоҳ кўчаси, 6) жойлашган Давлат активларини бошқариш агентлигининг маъмурий биноси 165,5 млрд сўм бошланғич нарх билан сотувга қўйилди.

Мазкур объект сотилгандан сўнг 3 йил муддатда бўшатилади ҳамда бўшатилгандан сўнг харидор ундан фойдаланиш ҳуқуқини қўлга киритади.

@pressuzb

“Иссиқлик электр станциялари” АЖнинг Бунёдкор шоҳ кўчасида (“Бунёдкор” стадиони рўпарасида) жойлашган маъмурий биноси 191,5 млрд сўм бошланғич нарх билан сотувга қўйилди.

Харидор объектни “Иссиқлик электр станциялари” Янги Тошкентга кўчиб ўтганидан кейин, аммо сотиб олинганидан бошлаб узоғи уч йил ичида қабул қилиб олиши мумкин бўлади.

@pressuzb

АҚШда ноқонуний пойга уюштирган ўзбекистонликлар қўлга олинди

АҚШнинг Цинциннати шаҳридаги Пайcор стадиони яқинида ноқонуний кўча пойгаси ташкил этишда гумон қилинган 6 нафар шахс қўлга олинди. Булар орасида Ўзбекистон фуқаролари ҳам борлиги қайд этилган. Уларга стадион ҳудудига ноқонуний кириш ва айрим ҳолатларда ноқонуний пойга уюштириш айбловлари қўйилган.

Ҳодиса стадион хавфсизлик хизмати мурожаатидан сўнг аниқланган. Полиция томонидан Audi, BMW, Ford Mustang ва Dodge Challenger русумли автомобиллар жарима майдонига олиб кетилган. Суд эса иштирокчиларга 2500 долларгача жарима белгилаган.

Минглаб ўзбекистонликлар хорижда таҳсил оляпти, меҳнат қиляпти ва муваффақиятга эришяпти. Аммо, афсуски, мана бу каби бетайинларнинг қонунбузарликлари эса бутун жамият ҳақида салбий фикрлар шаклланишига сабаб бўлмоқда.

@pressuzb

Португалиялик машҳур футболчи Луиш Нани оиласи билан бирга Ўзбекистонга дам олишга келибди.

@pressuzb

Шавкат Мирзиёев Россияга боради

Президент Шавкат Мирзиёев Россия Федерацияси Президенти Владимир Путиннинг таклифига биноан 4-5 июнь кунлари амалий ташриф билан Санкт-Петербург шаҳрида бўлади.

Давлат раҳбари 29-Петербург халқаро иқтисодий форумининг ялпи йиғилишида иштирок этади ва нутқ сўзлайди.

@pressuzb

Ўзкомназорат оммавий ахборот воситалари учун гувоҳнома беришни бошлади

Оммавий ахборот воситаларини давлат рўйхатидан ўтказиш ва уларга гувоҳнома бериш ваколати Ахборотлаштириш ва телекоммуникациялар соҳасида назорат инспекциясига (Ўзкомназорат) ўтказилганди.

Бир неча ойлик танаффусдан сўнг инспекция томонидан оммавий ахборот воситаси сифатида фаолият юритиш учун гувоҳнома бериш жараёни бошланди. Бу маълумотни идора матбуот хизмати тасдиқлади.

Шунингдек, бугунга қадар ОАВ сифатида рўйхатдан ўтган гувоҳномаларда (АОКА ёки ундан олдинги ваколатли ташкилот номида) ўзгариш юз берди. Гувоҳномалар Ўзкомназорат томонидан берилгани қайд этилган.

@pressuzb

Бугун Президент Шавкат Мирзиёев “Чирчиқ” кимё-индустриал технопаркига ташриф буюриб, бир қатор корхоналар фаолияти билан танишади ҳамда кимё саноатини жадал ривожлантириш ва ҳудудларда инвестиция лойиҳаларини амалга ошириш масалалари юзасидан видеоселектор йиғилишини ўтказади.

@pressuzb