"Эскроу тизими нархларни оширади" дея қўрқитмаслик керак

Депутатлар ҳалиям улуш киритиш асосида қурилиш жараёнида эскроу тизимини жорий қилиш масалаларини муҳокама этишмоқда. Ваҳоланки Давлат раҳбарининг 1,5 йил аввалги фармонига кўра, қурилишга улушдорларнинг маблағларини жалб қилиш 2026 йил 1 январдан бошлаб фақат «эскроу» ҳисобварақлари орқали амалга оширилиши керак эди (2025 йил 1 апрелга қадар қонунчиликка ўзгартиришлар киритилиши лозим эди). Истеъмолчилар манфаатига келганда, агар қудратли бизнес лоббилар чўнтаги тарозида турса, муҳим қонунлар йиллаб қабул қилинмай, чўзилишига яна бир яққол мисол шу - эскроу тизими.

Фракцияда муҳокама пайтида депутатнинг (ХДП вакили шекилли) саволига жавоб берган вазирлик масъули, улушдорлик асосида қурилишда ҳам эскроу жорий этилса, уйнинг таннархи бироз кўтарилиши мумкинлигини таъкидлаган. Бу тўғри жавоб, лекин тўлиқ эмас.

Биринчидан, агар бозор етарли даражада рақобатли бўлса, таклифлар ошиб бориши шароитида, таннарх кўтарилгани билан, нархлар ўзгармай қолиши мумкин. Ҳа, қурувчининг маржаси камаяди (шартли айтганда 70-80% эмас, 65-70%гача тушар). Банклар эскроу ҳисобварақларида жамланган маблағларни ресурс ўлароқ ишлатиб, кам маржа билан қурувчининг ўзини молиялаштиради.

Иккинчидан, масъулларимиз эсдан чиқараяптики, улуш киритиш асосидаги эскроу тизимида улушдорнинг пул киритиш билан ҳуқуқи пайдо бўлади. Бу ҳуқуқ сотилиши, ҳадя қилиниши, алмашинини, гаровга қўйилиши мумкин. Яъни у тан олинган активга айланади. Бозорда таклиф кескин кенгаяди, нафақат бирламчи ва иккиламчи бозордаги тайёр уйлар таклифи, яна улушлар таклифи ҳам.

Учинчидан, уй-жой бозорида нархларнинг ўзгариши бош омиллари ҳар доим талаб қисмида даромадлар билан, таклиф қисмида қурилиш ҳажми билан боғлиқ бўлиб келган. Вақтинчалик, бир марталик, техник, транзакцион омиллар билан эмас, энг аввало мана шу фундаментал кесимда қисқа, ўрта ва узоқ муддатли прогнозлар бўйича тадқиқотларни кўпайтириш ва уларнинг натижаларига суяниш керак бўлади.