“Мўъжизавий” иқтисодиётга айланоламизми?

2040 йилгача 1 трлн долларлик иқтисодиётга айланишимиз ёки келаси йилда даромад бўйича ўрта-юқори мамлакатлар қаторига қўшилишимиз жуда ҳам оптимистик эшитилади. Лекин 2018 йилдан кейинги ўсиш айнан шундай оптимистик хулосаларга олиб келади. Албатта, ҳозирги ўсиш ўрта ва узоқ муддатда сақланиб қоладими йўқми аниқ фикр билдириш қийин лекин сақланиб қолса, “мўъжизавий” иқтисодиётга айланишимиз шубҳасиз (яъни дунё ҳақиқий маънода Ўзбекистон иқтисодий мўъжизаси ҳақида гапиришни бошлайди).

Агар 2018 йилдан кейинги (реал) ўсишимизни (simple average) “Мўъжизавий” ўсишга эришган иқтисодиётлар билан таққосласак кўрамизки биз улардан уқадар узоқда эмасмиз. Масалан, Япония 1955-1990 йилларда реал кўрсаткичларда йилига ўртача 6,6 фоиздан ўсган (1955-1973 йилларда 8,8 фоиз). Гонконгда 1960-1997 йилларда ўсиш ўз навбатида 7,7 фоизни ташкил этган. Хитой ва Жанубий Корея эса ўзларининг юқори ўсиш йилларида ўртача 10 ва 9,4 фоиздан ўсган. Яъни Хитой билан таққослаганда балки фарқ жиддий бўлиши мумкин, лекин масалан иккинчи жаҳон урушидан кейинги даврда “мўъжизавий” ўсиш қайд этилган ва ҳозир жон бошига даромади юқори бўлган Япония билан таққослаганда уқадар секин ўсмаяпмиз.

ЯИМнинг номинал ўсиши бўйича эса (CAGR) танлаб олинган давларлар билан фарқ жуда кичик. Номинал ўсишда валюта курсининг ўзгариши муҳим аҳамият касб этади. Ўсиш юқори бўлишига қарамасдан, валюта курси барқарор бўлмаса, доллардаги номинал ЯИМ нисбатан секин ўсади.

2018 йилдан кейинги даврда иқтисодиётимиз ўртача (номинал) 13,3 фоиздан ўсган. Таққослаш учун Хитой ўзининг пик йилларида ўртача 12,3 фоиздан ўсган. Корея, Гонконг, Сингапур каби давлатларда бу кўрсаткич 14 фоиз атрофида шаклланган бўлса, Японияда доллардаги ЯИМнинг ўртача йиллик ўсиши 15,1 фоизни ташкил этган.

Кўриб турганингиздек ҳозирги ўсиш ўрта муддатда умуман бошқа даражадаги иқтисодиётга айланишимиз учун етарли. Лекин асосий муаммо шундай юқори ўсиш суръатларини узоқроқ муддат сақлаб қолишда. Масалан, танлаб олинган давлатларда юқори ўсиш йиллари 30 йилдан кўпроқ давом этган. Мамлакатимизда эса ўсиш тезлашгандан буён эндигина 8 йил ўтди. Яъни ҳақиқий маънода “мўъжизавий” ўсишга эришган иқтисодиётга айланишимиз учун ҳозирги ўртача ўсиш даражасини кейинги 20-25 йилда ҳам сақлаб қолиш талаб этилади.

Ўрта муддатда шундай мўъжизавий ўсиш бизда сақланиб қоладими ёки йўқ аниқ фикр билдиришим қийин. Лекин бир нарса аниқки, охирги 8 йилдаги ўртача ўсиш суръатини сақлаб қолишга эришсак, шунинг ўзи ўрта муддатда муваффақиятли иқтисодиёт айланишимиз учун етарли бўлади.


@Mirkonomika