Қачон 1 трлн долларлик иқтисодиётга айланамиз?

Отабек ака жуда яхши савол берибдилар. Лекин келажакни прогноз қилиш жуда қийин иш чунки кўплаб ўзгарувчилар бир вақтда ўзгаради. Айниқса ҳозирги жудаям ўзгарувчан ва ноаниқ дунёда прогноз қилиш янада қийинлашган. Лекин шунга қарамасдан соддароқ индикатив прогнозларни  амалга ошириш мумкин.

Хўш? аҳолимиз қачон 50 млн кишига етади?, БМТнинг прогнозларига кўра, ўрта  сценарийда мамлакатимиз аҳолиси 2047 йилга бориб 50 млнлик чегарадан ўтади. Бу даражага оптимистик сценарий бўйича 2044 йилда, пессимистик сценарийда эса 2055 йилда етишимиз прогноз қилинган.

Иқтисодиётимиз бўйича бундай узоқ муддатли прогнозлар мавжуд эмас лекин тарихий (номинал) ўсиш кўрсаткичларидан тахминий прогнозлар қилиш мумкин. Хусусан, 2018 йилдан кейинги ўртача ўсиш (13,3 фоиз) билан 2041 йилда иқтисодиётимиз 1 трлн долларга етиши мумкин. 2021 йилдан кейинги ўртача ўсиш (16 фоиз) билан эса 2038 йилдаёқ 1 трлн долларлик чегарадан ўтамиз.

Таъкидлаш керакки, янги даврдаги ўсишда ички ўзгаришлар билан бирга ташқи омилларнинг ижобий таъсири юқори. Жумладан олтин нархининг кескин ўсиши ҳамда минтақадаги геосиёсий кескинликларнинг Марказий Осиё мамлакатларига кутилмаган ижобий таъсири, бу даврдаги иқтисодий ўсишимиз юқори шаклланишига катта ҳисса қўшган. Шу сабабли бу икки ўсиш сценарийси нисбатан оптимистик прогноз сифатида қабул қилиниши мақсадга мувофиқ. Лекин агар шу ўсиш даражалари сақланиб қолса, аҳолимиз 50 млнга етгунча 1 трлн долларлик иқтисодиёт қуроламиз.

Агар ўсиш мустақилликдан кейинги даврдагидек шаклланса (7,2 фоиз) унда иқтисодиётимиз 2053 йилга бориб 1 трлн долларлик иқтисодиётга етади. Яъни аҳолимиз 2044 ёки 2047 йилда 50 млн кишига етса унда аҳоли ўсишининг юқори ва ўрта сценарийларида иқтисодиётимиз 1 трлн долларлик иқтисодиётга айланишга улгурмайди. Аҳоли ўсишининг пессимистик сценарийсида эса иқтисодиётимиз 1 трлн долларга етишга улгуради.

Юқорида таъкидлаганимдек, бу прогнозлар фақат тарихий ўртача кўрсаткичлар асосида қилинган. Келажакда эса ташқи иқтисодий шарт-шароитлардаги ўзгаришлар, инфляция, валюта курси каби ўзгарувчиларда кескин тебранишлар юқоридаги рақамларни буткул ўзгартириб юбориши мумкин.

Лекин 2018 йилдан кейинги даврдаги ўсиш узоқроқ муддат сақланиб қолса 10-20 йилда умуман бошқа даражадаги иқтисодиётга айланишимиз мумкин. Яъни барча нарсаларни тўғри қилишимиз шарт эмас (қилинса яхшироқ), муҳими катта ва иқтисодиётни мувозанатда чиқарадиган хатолар қилинмаса бўлгани (масалан олдинги даврдаги валюта сиёсати каби).

@Mirkonomika