O‘zbekistonda lotin alifbosidan 1929-yilda emas, 1927-yildayoq foydalana boshlangan

Lotin alifbosining cho‘zilib ketgan islohotiga bag‘ishlangan 2024-yilgi longridimda O‘zbekistonda lotin yozuviga ilk bor 1929-yilda o‘tilganini yozgandim.

Ha, rasman o‘tish aynan o‘sha yili e’lon qilindi — shunday bo‘ldi. Biroq, ma’lum bo‘lishicha, sovet hukumati lotin grafikasini joriy etishga birinchi urinishni 1927-yildayoq amalga oshirgan ekan. Vaholanki, arab yozuvidan lotin yozuviga o‘tish zarurligi haqida jadidlar Abdurauf Fitrat va Botu 1921-yildanoq gapirib kelishgan.

Ilgari noma’lum bo‘lgan bu ma’lumotlarni YPIP dasturi ishtirokchilari Dilsora Tosheva va Guliruhsor Mannonova bilan birga arxivdagi gazeta maqolalarini o‘rganayotganimizda tasodifan bilib oldik.

1927-yil yanvarda Obliispolkom o‘zbek alifbosini lotinlashtirish bo‘yicha maxsus qo‘mita tuzdi, unga 22 kishi kirdi. Unga Sha. Abdurasulov ismli kishi raislik qilgan.

5-fevraldayoq Eski shaharda (maqolada gap Samarqand haqida ketayotgan bo‘lsa kerak) sovet hokimiyati lotin grafikasini o‘rgatuvchi kurslar ochishni buyuradi va ularga 40 kishi yoziladi. Bitiruvchilar “yangi alifbo bo‘yicha savodsizlikni tugatuvchilar” sifatida tayyorlangan, deyiladi “Pravda Vostoka” gazetasida.

Bunday to‘garaklar Toshkentning Eski shahar qismida ham ochilgan va ularning a’zolari lotin yozuvida devoriy gazetalar chiqargan.

“Pravda Vostoka”ning yozishicha, yangi alifbo bilan tanishtiruv Eski Toshkentning barcha maktablarida o‘tkazilgan. Biroq lotin yozuvidagi kitoblar va davriy nashrlar yo‘qligi sababli bu kampaniya ommaviy tus ololmagan.

Foto: “Pravda Vostoka” gazetasining 1927-yil 8-fevral sonida e’lon qilingan “Madaniyat yo‘li” devoriy gazetasidan olingan illyustratsiya.

@andanotherday