Янги материал, бу сафар демография ҳақида

Қуйида Демографик чидамлилик бўйича минтақавий вазирлар конференциясининг асосий тақдимотчиси Рэйчел Сноунинг маърузасидан бир қанча фикрларни келтираман. Материал билан тўлиқ пастдаги ҳавола орқали танишишингиз мумкин.

«Ҳатто 10 йил олдин ҳам етакчи демографлар, жумладан, БМТнинг Аҳолишунослик бўлими, дунё аҳолиси ушбу аср охиригача ўз чўққисига чиқиш эҳтимолини атиги 30 фоиз деб баҳолаганди. Биз 2100 йилдан кейин ҳам ўсишда давом этишимизга амин эдик. Бироқ 2024 йилда ўша экспертлар ўз прогнозларини тубдан қайта кўриб чиқдилар, тубдан! Эндиликда улар дунё аҳолиси аср охиригача ўз чўққисига чиқиши ва камайишни бошлаши эҳтимоли 80 фоиз эканини айтмоқда».

«Аллақачон 63 та мамлакат ва ҳудудда аҳоли сони ўз чўққисига чиқиб бўлган ва пасайиш траекториясига ўтган».

«Аҳоли сони учта омил — туғилиш, ўлим ва миграцияга қараб ўсади ёки камаяди. Аммо оммавий муҳокамаларда кўпинча асосий эътибор туғилишга қаратилади. Ўлим кўрсаткичи эътибордан четда қолдириб, миграция ҳақида баҳслашилади».

«Икки фарзандли оилага бўлган изчил қизиқиш деярли глобал ҳодиса... Шунга қарамай, мамлакатлар ва ҳудудларнинг ярмидан кўпида туғилиш даражаси бундан паст».

«Биринчи талаб — одамларни нима тўхтатиб турганини тушунишдир. Бу жавоб топиш мумкин бўлган савол. Бизга шунчаки кўпроқ тадқиқот керак».

«Алоҳида солиқ имтиёзи ёки оилага бир марталик бериладиган молиявий совға — фарзанд кўриш учун рағбатларнинг биронтаси туғилишнинг барқарорлигига деярли таъсир кўрсатмайди».

«Репродуктив танловларни чеклаш, масалан, контрацепция учун давлат маблағларини қисқартириш ёки аёлларни уйга қайтаришга уриниш орқали уларнинг иш ва оила ўртасидаги имкониятларига путур етказиш акс таъсир кўрсатади».

«Биз, ҳақиқатан ҳам, эркаклар ва аёллар ўртасида уй ишлари ва ғамхўрлик масъулиятининг янада адолатли тақсимланишини рағбатлантиришимиз керак. Бу борада жуда яхши далиллар бор. Ишлар кўпроқ тақсимланган жойда, иккинчи ёки учинчи фарзандни кўриш вақти янада қисқароқ. Далиллар буни аниқ қўллаб-қувватлайди».

«Аёллар иқтисодиётнинг котиблик ёки маъмурий ёрдам каби соҳаларида кўпроқ ва айнан шу иш ўринлари иқтисодиётни рақамлаштирганимиз сари йўқолиб бормоқда».

«Аҳолиси камаяётган мамлакатларда ишчи кучига бўлган эҳтиёжни ҳисобга олган ҳолда, ҳукуматлар чекловчи иммиграциядан хавфсиз, тартибли ва мунтазам миграцияни таъминлайдиган ҳамда доимий яшаш учун йўл очадиган сиёсатга ўтишни кўриб чиқишлари керак. Бундай ислоҳотлар сиёсий жиҳатдан жуда қийин бўлиб туюлса-да, далиллар шуни кўрсатадики, улар якунда янада чидамли иқтисодиётни яратади».

https://www.gazeta.uz/uz/2026/05/14/demographic-trends/