▪️ گردش مالی ۳۰ هزار میلیارد تومانی در بازار VPN
گزارش «مرکز تجارت الکترونیک» گردش مالی بازار فیلترشکن را معادل رقم سرسام‌آور ۳۰ هزار میلیارد تومانی برآورد کرده که شامل درآمد مستقیم، منابع بین‌المللی و تبلیغات هم می‌شود.

برآوردهای انجمن تجارت الکترونیک و «مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران» نشان می‌دهد ۸۲ درصد کاربران برای مقاصد خود در اینترنت به استفاده از ابزارهای تغییر آی‌پی نیاز دارند. نرخ نفوذ فیلترشکن بین کاربران زیر ۳۰ سال هم به ۹۴ درصد می‌رسد.

حدود ۵۵ درصد کاربران از اپلیکیشن‌‌های عمدتاً خارجی استفاده می‌کنند. در مقابل ۴۳ درصد از کاربران، فیلترشکن خود را از فروشندگان خرد یا عمده ایرانی و یا آشنایان تهیه می‌کنند.

کاربرانِ فیلترشکن‌های پولی، ماهانه به‌طور میانگین ۱۷۶ هزار تومان هزینه می‌کنند. این رقم با احتساب کاربران رایگان به میانگین ۲۶ هزار تومان به ازای هر کاربر می‌رسد.

نباید فراموش کرد که این ارقام مربوط به قبل از قطعی اخیر هستند. با توجه به افزایش چندبرابری قیمت VPN در هفته‌های اخیر، این ارقام نیز به مراتب بیشتر شده‌اند.

▪️ کسب‌وکارها، اینستاگرام و اقتصاد شبکه‌های اجتماعی
گزارش ششم کیفیت اینترنت تأکید می‌کند که «اینستاگرام»، دیگر صرفاً شبکه‌ای اجتماعی برای سرگرمی نیست و به «زیرساخت اصلی فروش خرد، اشتغال خانگی و درآمد روزمره» تبدیل شده است.

گزارش همچنین می‌گوید در ۶۰.۴ درصد موارد، هدف اتصال کاربران به اینترنت، ورود به شبکه‌های اجتماعی بوده است. این عدد نشان می‌دهد که شبکه‌های اجتماعی برای کاربران ایرانی، از اصلی‌ترین دروازه‌های ورود به اینترنت هستند و اینستاگرام علی‌رغم فیلترینگ، همچنان یکی از مهم‌ترین بسترهای اقتصادی و ارتباطی در ایران است.

▪️ سیاست لیست سفید؛ محدودیت از نوعی دیگر
یکی از سیاست‌هایی که گزارش به آن اشاره می‌کند، ایجاد لیست سفید از هزاران وب‌سایت است. این رویکرد به‌جای آن‌که فقط برخی سایت‌ها را ببندد، عملاً دسترسی را به مجموعه‌ای محدود از منابع مجاز تقلیل می‌دهد. به عبارت دیگر سیاست محدودسازی، صرفاً به انسداد کامل ختم نمی‌شود، بلکه گاه به معماری دسترسی از مسیر فهرست‌های مجاز هم می‌رسد.

این سیاست نه تنها شفافیت را از بین می‌برد، بلکه با ایجاد رانت در دسترسی به اینترنت باکیفیت، به شکاف طبقاتی دامن زده و بستر را برای کنترل مطلق دیجیتال فراهم می‌کند.

▪️ محدودیت‌های فنی و زیرساختی
علاوه بر مسدودسازی‌های نرم‌افزاری، محدودیت‌ها در لایه‌های عمیق زیرساختی نیز اعمال می‌شوند. اختلالات گسترده در پروتکل‌های پایه‌ای و مدرن نظیر HTTP/3 و قطع کامل دسترسی به ارائه‌دهندگان بزرگ خدمات ابری، پایداری کلی شبکه را قربانی کرده است.

دیگر هشدار فنی گزارش این است که RTT به‌تنهایی نمی‌تواند نماینده کامل اختلال در اینترنت باشد؛ چون فقط بخشی از تجربه شبکه را نشان می‌دهد و عواملی مانند پکت لاس، جیتر، اختلال در مسیریابی و مشکلات TCP را به‌طور کامل پوشش نمی‌دهد.

از این زاویه، مسئله‌ی اینترنت در ایران فقط «کُندی» نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از اختلال‌های فنی، محدودیت دسترسی و ناپایداری مزمن است که تجربه دیجیتال کاربران را فرسوده می‌کند.

▪️ در آخر
نتیجه این رویکرد تنها پرتاب ایران به انتهای جدول جهانی کیفیت و سرعت شبکه، وارد آوردن ضربات مهلک بر پیکره کسب‌وکارهای خرد و تحمیل هزینه‌های سنگین بر سبد خانوار بوده است. اصرار بر تداوم این مسیر از طریق سیاست‌هایی چون وایت‌لیست، تنها به تعمیق مشکلات و تضعیف هرچه بیشتر اقتصاد دیجیتال کشور منجر خواهد شد و بسیار بعید است عایده‌ی دیگری به‌همراه داشته باشد!

نظر شما درباره این گزارش چیست؟ نکات مطرح‌شده در آن را چقدر منطبق با تجربه‌ی روزمره‌ی خود می‌دانید؟

یونس مرادی

#خبر_و_تحلیل

۲/۲

نوشدارو را در تلگرام دنبال کنید:
@NooshDaroo_web