گزارش انجمن تجارت الکترونیک از وضعیت اینترنت: قطعی، اختلال، سرعت پایین و بازار داغ وی‌پی‌ان

جدیدترین گزارش «انجمن تجارت الکترونیک» از کیفیت اینترنت ایران، تصویری نگران‌کننده از پیامدهای مخرب قطعی و فیلترینگ بر پیکره اقتصاد و زیرساخت ارتباطی کشور ترسیم می‌کند. بر اساس این گزارش، سیاست‌های محدودکننده به شکل‌گیری بازار فروش VPN با گردش مالی سرسام‌آور «۳۰ هزار میلیارد تومانی» دامن زده‌اند. همچنین دسترسی به جریان آزاد اطلاعات و پلتفرم‌های کاربردی، از «حق بدیهی» به «چالشی روزمره» تبدیل کرده که دود آن به چشم مردم، اقتصاد و کسب‌وکارهای خرد می‌رود.

▪️ نگاهی سریع به داده‌های اصلی گزارش
• ایران از لحاظ سرعت اینترنت در بین ۱۰۰ کشور بررسی شده، در رتبه ۹۲ قرار دارد (البته به شرطی که اصلا وصل باشد).

• رتبه ایران در آزادی اینترنت از بین ۱۰۰ کشور بررسی‌شده، ۹۸ است و فقط چین و میانمار رتبه بدتری دارند.

• بر اساس برآوردهای پلتفرم «پادرو»، اینستاگرام میزبان ۷۰۰ هزار فروشگاه فعال ایرانی است.

• گردش مالی کسب‌وکارها در اینستاگرام رقمی بین ۷۰ تا ۸۰ هزار میلیارد تومان است.

• داده‌های «مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران» نشان می‌دهد که ۵۶ درصد از جمعیت بالای ۱۸ سال از اینستاگرام استفاده می‌کنند (که البته به نظر می‌رسد این آمار متعلق به قبل از قطعی فعلی است).

• نرخ نفوذ فیلترشکن بین کاربران ایرانی ۸۲.۴ درصد و بین کاربران زیر ۳۰ سال حدود ۹۴ درصد است.

▪️ جایگاه ناامیدکننده در سرعت اینترنت
بررسی شاخص‌های جهانی و تطبیق آن با تجربه کاربری داخلی نشان می‌دهد که وضعیت سرعت اینترنت در ایران فاصله‌ای معنادار با استانداردهای حداقلی دارد. جایگاه نازل ۹۲ از ۱۰۰ در رده‌بندی‌های کیفی، بازتاب‌دهنده زیرساختی است که زیر بار محدودیت‌های مصنوعی و فیلترینگ چندلایه، توان پاسخگویی به نیازهای اولیه کاربران را از دست داده است.

نکته مهم اینجاست که گزارش فقط از «کُندی سرعت» حرف نمی‌زند، بلکه از یک تجربه کاربری مسئله‌دار سخن می‌گوید که در آن، اینترنت همزمان محدود و با اختلال‌های مکرر همراه است. همین مشکلات دوگانه، پایه اصلی تحلیل‌های بعدی گزارش را می‌سازد: اینترنت در ایران نه صرفاً کُند، بلکه ناپایدار، پرهزینه و غیرقابل اتکا توصیف می‌شود.

▪️ ایران بین کشورهایی با اینترنت بی‌کیفیت و بیشترین قطعی
یکی از معیارهای سنجش سلامت و کیفیت شبکه، شاخص RTT یا «زمان رفت‌وبرگشت پیام» در شبکه است. گزارش تأکید می‌کند که متوسط شاخص RTT در ایران نامطلوب و حدود ۲۷۲ میلی‌ثانیه است.

این تأخیر بالا در کنار قطعی‌های مکرر و نوسانات شدید، ایران را در جمع ۱۰ کشور انتهای جدول جهانی از منظر «کیفیت» و «پایداری» اینترنت قرار داده است. چنین تأخیری عملاً اجرای نرم‌افزارهای بلادرنگ، بازی‌ آنلاین و تماس‌ تصویری باکیفیت را غیرممکن می‌سازد.

مهم‌تر از مقایسه با دیگر کشورها، توزیع کیفیت RTT در وب‌سایت‌های محبوب ایران است: تنها ۳ درصد از وب‌سایت‌ها در وضعیت مطلوب قرار داشته‌اند، ۷۰ درصد در وضعیت متوسط قرار می‌گیرند و ۲۶ درصد وضعیت بسیار بد دارند. این اعداد نشان می‌دهند که اختلال در اینترنت نه یک مشکل پراکنده، بلکه پدیده‌ای فراگیر است.

▪️ رتبه ۹۸ از ۱۰۰ در آزادی اینترنت
یافته‌های گزارش نشان می‌دهد ایران از نظر تعداد دامنه‌های فیلترشده و سانسور محتوا بین ۱۰۰ کشور بررسی شده در رتبه ۹۸ قرار دارد. در این بررسی، حدود ۳۹ درصد از دامنه‌های مورد مطالعه در ایران سانسور شده‌اند و از این نظر تنها چین و میانمار از ایران وضعیت بدتری دارند. بر اساس داده‌های OONI وضعیت وب‌سایت‌های محدودشده در ایران در مقایسه با شش ماه قبل، حدود ۳ درصد بدتر شده است.

▪️ اقتصاد اینترنت و هزینه‌های تحمیلی
اختلال اینترنت فقط وقت را هدر نمی‌دهد، بلکه هزینه اضافی هم بر کسب‌وکارها و افراد تحمیل می‌کند. کسب‌وکارها ناچارند برای ادامه فعالیت، زیر بار هزینه‌های دور زدن محدودیت، تأخیر در ارتباط با مشتری، افت کیفیت خدمات و عدم قطعیت دائمی بروند. در چنین شرایطی اینترنت از یک زیرساخت عمومی به هزینه‌ای دائمی برای کار و زندگی تبدیل می‌شود.

گزارش تأکید می‌کند که فیلترینگ نه‌تنها به حذف اثر اقتصادی پلتفرم‌ها منجر نشده، بلکه آنها را به فضای پرهزینه‌تری برای استفاده تبدیل کرده است. نتیجه‌ی این وضعیت، افزایش هزینه‌های پنهان و آشکار برای کاربران، فروشندگان، تولیدکنندگان محتوا و کسب‌وکارها است.

۱/۲