▪️‏رادیکالیسم کور؛ زهری به جان تحول‌خواهی (دموکراتیک)

افراط‌گرایی، فارغ از خاستگاه فکری یا سیاسی آن، از ناتوانی در پذیرش تکثر و همزیستی با تفاوت‌ها سرچشمه می‌گیرد.

متعصبِ ایدئولوژیک، خواه چپ و خواه راست، چه در کسوت جمهوری‌خواه و پادشاهی‌خواه و ملی‌گرا و چه در چارچوب اندیشه‌های مذهبی، فمینیستی و غیره ظاهر شود، امّا در برابر «فهم مشترک» و گفت‌وگوی سازنده مقاومت می‌ورزد.
او، با نفی دیگری و تحمیل روایت خودساخته‌اش، به‌جای تلاش برای ایجاد و تقویت سپهر عمومی –یعنی فضایی که در آن آحاد افراد، آزاد و باز با یکدیگر گفت‌وگو می‌کنند– به تفرقه دامن زده و راه رسیدن به جامعه‌ای آزاد و عادلانه را ناهموار می‌سازد.

متعصبِ ایدئولوژیک که بر گفتمان حذف و طرد تفاوت‌ها مبتنی است، با بازتولید زبان قدرت و خشونت، به ابزاری برای سرکوب همبستگی اجتماعی بدل می‌گردد.
او با توسل به تهمت، تخریب، و افشاگری‌های غیراخلاقی، خواسته یا ناخواسته، با حذف هر اندیشه‌ی مخالفی تبدیل به بازوی کمکی همان نظام اقتدارگرایی می‌شود که ظاهراً با آن در ستیز است.
این رفتار به‌جای گشودن دریچه‌ای به‌سوی آزادی، جامعهٔ معترض و تحول‌خواه را از دستیابی به اتحاد محروم می‌کند.
تجربهٔ سال‌های اخیر، به‌ویژه در بستر اعتراضات اجتماعی پس از جنبش مهسا/ژینا امینی، نشان‌دهندهٔ تداوم چرخه‌ای از تفرقه است که ریشه در چهار دهه سرکوب و قطبی‌سازی دارد.
اگر سرکوبگران به پیروزی نسبی در برابر آزادی‌خواهان دست یافته‌اند، این موفقیت صرفاً محصول بهره‌گیری آنان از انواع روش‌های قلع‌وقمع نیست؛ بلکه حاصل استفاده از زبان خشونت و روش‌های مبتنی بر اتهام‌زنی، تهدید و تحقیرهای روانی بخش متعصبِ اپوزیسیون علیه دگر‌اندیشان نیز است.

سرانجام این دست زیاده‌روی‌های جریانات تندرو درون اپوزیسیون، تشدید تفرقه و تضعیف همبستگی اجتماعی است. در چنین شرایطی، انرژی جمعی به‌جای مبارزه با استبداد و تقویت فضای گفت‌وگو، لاجرم صرف درگیری‌های داخلی (درون جنبش تحول‌خواه) می‌گردد.

از دشمنان برند شکایت به دوستان
چون دوست دشمن است شکایت کجا بریم؟

به‌زعم نگارنده امّا، راه درست برای روبه‌رو شدن با کنش‌های افراطی و انحصارطلبانه؛ در پیش گرفتن درایت، شکیبایی، روشنگری و پایبندی به اصول اخلاقی/انسانی است.
صبر –به‌مثابه فضیلتی عقلانی– نه انفعال است و نه تسلیم؛ بلکه نیرویی پیش‌برنده است که در کنار عقلانیت و گفت‌وگو، راه را برای اتحاد و هم‌افزایی هموار می‌سازد.

آزادی‌خواه حقیقی آن است که حتی در تاریکی، دست به‌سوی دیگری دراز کند و با حفظ کرامت انسانی، برای ساختن جامعه‌ای آزاد و متکثر بکوشد.

مهدی یراحی
تهران، تابستان ۱۴۰۴