سیم‌کارت سفید؛ بخشی از ساختارهای پنهان قدرت
آرش صادقی

‏سیم کارت سفید را نه صرفاً یک امتیاز تکنیکی، بلکه میتوان استعاره‌ای از ساختارهای پنهان قدرت دانست؛ شبکه‌ای که در ظاهر بی‌رنگ است، اما در عمل شفافیت را از دیگران دریغ می‌کند و تنها در برابر گروهی اندک گشوده می‌ماند. در چنین وضعی، اینترنت از یک ابزار ارتباطی به یک آینه اخلاقی بدل می‌شود؛ آینه‌ای که می‌پرسد: دسترسی، حق است یا امتیاز و پاداش؟
افرادی که از این امتیاز برخودارند، ناگزیر حامل مسئولیت اخلاقی‌اند. زیرا سیمکارت سفید تنها یک ابزار نیست؛ آزمایشی است درونی که می‌سنجد انسان با قدرتِ نابرابر چگونه برخورد می‌کند.
اگر کسی از این دسترسی بهره ببرد و همزمان خود را طرفدار آزادیِ اطلاعات بداند، باید بپذیرد که رفتارش با یک پارادوکس روبروست.

نمی‌توان هم صدای حقیقت‌خواهی بود و هم از امتیازی که دیگران برخوردار نیستند بهره جست.

بازخواست در اینجا نفیِ انسان نیست، بلکه دعوتی است به صداقت:
اگر از سیم کارت سفید استفاده می‌کنی، نمی‌توانی ادعای ایستادن در کنارِ مردم را داشته باشی. تو بر لبه‌ای ایستاده‌ای که باید انتخاب کنی:
یا امتیازت را به مسئله‌ای اخلاقی تبدیل کنی و آن را به چالش بکشی،
یا بپذیری که از ساختار نابرابری سود برده‌ای.
اگر واقعاً با سانسور مخالفیم، چگونه از امتیازی که درست در دل همان سانسور خلق شده، استفاده می‌کنیم؟
فلسفه اخلاق کانت می‌گوید: «اصل رفتارِ خود را چنان انتخاب کن که بتواند قانونی همگانی شود.»
امتیازِ دسترسی ویژه، از اساس همگانی نیست؛ پس نمی‌تواند اخلاقی باشد.
هرکس که از منظر امتیاز بر فراز دیگران قرار می‌گیرد حتی ناخواسته باید به دو پرسش پاسخ دهد:
چرا من؟
چرا من دسترسی دارم و دیگران ندارند؟
چگونه؟
این امتیاز چگونه به من رسیده است؟ از چه ساختاری تغذیه می‌شود؟
کسی که از اینترنت رانتی استفاده می‌کند، حتی اگر نخواهد، بخشی از یک سیستم تبعیض قرار می‌گیرد.

پرسش دیگر این است:
وقتی از نردبانی بالا رفته‌ای که برای دیگران شکسته‌اند، آیا هنوز می‌توانی خود را هم‌سنگ رنج آنان بدانی؟
در اخلاق هنجاری، سه مدل مسئولیت قابل بررسی است:

۱- مسئولیت سببی : فرد مستقیماً موجب نابرابری نشده است.
۲- مسئولیت موقعیتی : فرد در موقعیتی قرار گرفته که از نابرابری سود می‌برد.
۳- مسئولیت هنجاری : فرد باید نسبت به شرایط ناعادلانه واکنش اخلاقی نشان دهد.
امتیاز رانتی نه یک وضعیت خنثی، بلکه آزمونی اخلاقی است که نحوه مواجهه با آن، تعهد فرد به عدالت را آشکار می‌سازد.
پدیده اینترنت رانتی نشان می‌دهد که در دنیای معاصر، نابرابری صرفاً اقتصادی یا سیاسی نیست؛ اطلاعات نیز به حوزه‌ای برای تمایز تبدیل شده است.
در این بین کاربرانی هم بودند که به نام مخالفت با حکومت از این سیم کارت ها در راستای تخریب، تهمت و توهین به بسیاری از فعالین داخل و خارج از کشور استفاده کردند که در مجالی دیگر در مورد آن خواهم نوشت.

@Hosseinronaghi